ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಹುಲಿಯನ್ನು BPL ಕಾರ್ಡ್‌ನಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದಂತೆ

 

(ಸೂಚನೆ:

ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಬಳಸಿರುವ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ರೂಪಕಗಳು ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ, ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ವರ್ಗವನ್ನು ದೂಷಿಸಲು ಅಥವಾ ನೋಯಿಸಲು ಉದ್ದೇಶಿಸಿದವುಗಳಲ್ಲ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಕೆಲವು ಮಾನಸಿಕ ನಡೆಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಆತ್ಮವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಈ ಬರಹ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಅದೇ ಸಮಾಜದ ಭಾಗವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ ವಿಚಾರಗಳು ಇತರರನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸದೆ ಸಮಾಜದ ಒಟ್ಟಾರೆ ಚಿಂತನೆಗೆ ಒಂದು ಆಹ್ವಾನವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.)

ಸಮಾಜದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾನಸಿಕತೆ: ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಕಾಣದ ಹರಿವು

ಸಮಾಜದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ನಾವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಕೀಯ, ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಇತಿಹಾಸದ ಘಟನೆಗಳು, ಯುದ್ಧಗಳು ಅಥವಾ ಆಡಳಿತಗಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಮಾಜದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾನಸಿಕತೆ.

ಸಮಾಜದ ನಿಜವಾದ ಚಲನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದರೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜನರು ದಿನನಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೇಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಯಾವ ರೀತಿಯ ಭಾವನೆಗಳಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದರ ನಿಜವಾದ ರೂಪ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾನವ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವೆಂದರೆ ಗುಂಪನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ. ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಜನರು ಸತ್ಯವನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಬಹುಮತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದನ್ನು ಸುಲಭವಾದ ದಾರಿಯೆಂದು ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದನಗಳ ಗುಂಪು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಾಗುವಂತೆ ಜನರು ಸಹ ಅನ್ಯರನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನಡೆ.

ಈ ಮನೋಭಾವ ಕೇವಲ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದು ಭಯದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾವನೆಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಏನಾದರೂ ಹೇಳಿದಾಗ ಗುಂಪಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಏಕಾಏಕಿ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡುವ ಬುದ್ಧಿಯ ಧ್ವನಿಗಿಂತ ಭಾವನೆಗಳ ಧ್ವನಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸರಿ ತಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದರೂ ಅವರ ಮಾತುಗಳು ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರಿಗೆ ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ, ಗುಂಪಿನ ಭಾವನೆಗಳು ಒಮ್ಮೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹರಿದರೆ ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ನಿಲ್ಲುವ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹುಮತದ ಒತ್ತಡವು ಕೆಲವರ ಅಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಮೌನಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶವೆಂದರೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಲಾಭದ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಜನರು ಕ್ಷಣಿಕ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಮುಂದಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ನಿರ್ಧಾರದ ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಪರಿಣಾಮಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಮಾಜವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ತನ್ನದೇ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳತ್ತ ಸಾಗಬಹುದು.

ಇದನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಒಂದು ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇರುವ Below Poverty Line (BPL) ಕಾರ್ಡ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಯೋಜನೆಯಾಗಿ ಆರಂಭಗೊಂಡದ್ದು. ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಬಡವರಿಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಇತರೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಜನರ ಮಾನಸಿಕತೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಭಿನ್ನ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬ ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವರು ಹೇಳುವಂತೆ, ಇಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಬಹಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಾಗ ಕೆಲವು ಜನರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಯಬಹುದು. ಅಂದರೆ, ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಮಿತಿಯವರೆಗೆ ಸಿಗುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಜೀವನವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಮುಂದೆ ಹೋಗುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡದೆ, ಜನರ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋಭಾವದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಈ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಮತ್ತೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡಬಹುದು. ಒಂದು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಹಳ ದಿನಗಳವರೆಗೆ ಹಗ್ಗದಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಸಡಿಲಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಗೆ ಹಗ್ಗವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೆಗೆದುಹಾಕಿದರೂ ಕೂಡ ಆ ಕುದುರೆಗೆ ತಾನು ಇನ್ನೂ ಬಂಧಿತನಂತೆ ಭಾಸವಾಗಬಹುದು. ಅದು ತನ್ನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬಳಸದೆ ಅದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಬಹುದು.

ಸಮಾಜದಲ್ಲಿಯೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಮಾನಸಿಕತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೆಲವೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಅಥವಾ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಬಹಳ ಕಾಲ ಮುಂದುವರಿದಾಗ ಜನರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವಕಾಶ ಇದ್ದರೂ ಕೂಡ ಅದರಾಚೆಗೆ ಹೋಗುವ ಯೋಚನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು.

ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಮಾಜದ ಮಾನಸಿಕತೆ ಒಂದು ಸಂಕೀರ್ಣ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ರಾಜಕೀಯ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಭಯ, ಭಾವನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಭ್ಯಾಸಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಮುಖ ಸತ್ಯವಿದೆ. ನಾವು ಸಮಾಜವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವಾಗ ನಾವು ಕೂಡ ಅದೇ ಸಮಾಜದ ಭಾಗವೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು. ನಾವು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಗುಣಗಳ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ನಮ್ಮಲ್ಲೂ ಇರಬಹುದು. ಅದರಿಂದಲೇ ಆ ನಡೆಗಳು ನಮಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಅದರ ಕಾರಣದಿಂದ ಸಮಾಜವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಸ್ವ-ಪರಿಶೀಲನೆ. ಜನರ ಮಾನಸಿಕತೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲು ಹೊರಟಾಗ ನಾವು ನಮ್ಮದೇ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವನ್ನು ಕೂಡ ಗಮನಿಸಬೇಕು.

ಸಮಾಜದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾನಸಿಕತೆಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವುದು ಸುಲಭವಾದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಅವು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವು ಜನರ ದಿನನಿತ್ಯದ ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ, ಭಾವನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹರಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ.

ಈ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹರಿವುಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವವರು ಮಾತ್ರ ಸಮಾಜದ ನಿಜವಾದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಮೇಲಿನ ಬರಹಕ್ಕೆ ಇನ್ಹನೂ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

ಸರಿ. ನೀವು ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಮುಖ್ಯ ವಾಕ್ಯಗಳ ಪಟ್ಟಿ ಹೀಗೆ ಇರಬಹುದು.

ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು:

* ಮನೆಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಧಾರಾವಾಹಿಗಳು ಮತ್ತು ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸುವುದು.

* ಮೊಬೈಲ್ ಮತ್ತು ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ವ್ಯಸನ.

* ಉಚಿತ ಯೋಜನೆಗಳ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ಅವಲಂಬನೆ.

* ಗುಂಪಿನ ಮನೋಭಾವ – ಒಬ್ಬನು ಹೋದ ದಾರಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಹೋಗುವುದು.

* ಜಾಹೀರಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಜನರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು.

* ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡು ಜನರನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವ ಸಂದೇಶಗಳು.

* ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಕೇವಲ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಅಂಕಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವುದು.

* ಸುದ್ದಿ ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಹೆಚ್ಚು, ವಿಚಾರ ಕಡಿಮೆ.

* ಟ್ರೆಂಡ್ ಮತ್ತು ಫ್ಯಾಷನ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅಂಧ ಅನುಸರಣೆ.

* ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದೇ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು.

* ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾ ಆಲ್ಗೋರಿದಮ್ ಮೂಲಕ ಯೋಚನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಭಾವಿಸುವುದು.

* ಸಣ್ಣ ವಿಡಿಯೋ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಗಮನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು.

* ಬ್ರ್ಯಾಂಡ್ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಗೌರವವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಮನೋಭಾವ.

* ಗಾಸಿಪ್ ಮತ್ತು ಅಪಪ್ರಚಾರಗಳು ಸತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಬೇಗ ಹರಡುವುದು.

* ಕೆಲಸಕ್ಕಿಂತ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಕೊಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ.

* ಭಯದ ಮೂಲಕ ಜನರನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸಂದೇಶಗಳು.

* ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕೆಲವು ಉದ್ಯೋಗಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಸಮಾಜದ ಕಲ್ಪನೆ.

* ಸೋಶಿಯಲ್ ಮೀಡಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ.

* ಸಮಯವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನರಂಜನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಜೀವನಶೈಲಿ.

* ತಕ್ಷಣ ಫಲಿತಾಂಶ ಬೇಕೆಂಬ ಮನೋಭಾವ.

* ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷಪಾತದಿಂದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅಭ್ಯಾಸ.

* ಜನರನ್ನು ಜಾತಿ, ಭಾಷೆ, ಧರ್ಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವಿಭಜಿಸುವ ಮನೋಭಾವ.

* ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆರಾಧನೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಕೊಡುವುದು.

* ಪ್ರಶ್ನಿಸುವವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಗಳಂತೆ ನೋಡುವ ಮನೋಭಾವ.

* ಸ್ವತಂತ್ರ ಯೋಚನೆಗಿಂತ ಗುಂಪಿನ ಒಪ್ಪಿಗೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ಕೊಡುವುದು.

ಕೊನೆಯ ಚಿಂತನೆ :

"ಬಂಧನವು ಹೊರಗಿನ ಶಕ್ತಿಗಳಿಗಿಂತ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯ ಕುಸಿತದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ."